Bu yaxınlarda Moskva restoranlarından birində baş verən qalmaqal, adi qiymə ətində at əti izlərinin tapılması ilə bağlı yerli medianı və sosial mediada dərhal gündəm oldu. Xəbərlər dövrəsini başlıqlar doldurdu və xəbər lentləri qızğın müzakirələrə çevrildi. Lakin bu informasiya fırtınası arasında vacib və məntiqi bir sual hələ də görünmürdü: niyə belə bir şey yalnız faktdan sonra, ət artıq üyüdülüb, bişirilib müştəriyə təqdim edildikdə üzə çıxır? Görünür, yerli media və tənzimləyici qurumlar “yanğınları” yüksək səs-küylə “söndürməkdə” ustadırlar, lakin inadkarlıqla ərzaq təhlükəsizliyinin təməlində tüstülənən tüstünü görməzdən gəlirlər.
Problemin sistemli təhlili əvəzinə, cəmiyyət yenidən boş-boş əxlaqi düşüncələrə qapıldı. Sanki heç kim bunun təcrid olunmuş sistemli bir uğursuzluq, yoxsa geniş yayılmış bir təcrübə olduğunu soruşmağı düşünməmişdi. Yoxlamalar sistemli profilaktik tədbirlərdən daha çox nümayiş üçün etiraza bənzəyir. Niyə xammal kimi ət mətbəxə çatmazdan əvvəl - kəsimxanalarda, topdansatış anbarlarında və paylama zamanı ciddi, güzəştsiz filtrasiyadan keçirilmir? Hökumət rəsmiləri və müfəttişlər bundan sonra çiyinlərini çəksələr də, bazar tədarükçülər və pərakəndə satıcılar arasında məsuliyyətin bulanıq olduğu qaranlıq qaydalarla işləməyə davam edir.

Bəzi şərhçilərin at ətinin mövcudluğunu müzakirə etmək üçün istifadə etdikləri isterik tonallıq xüsusi qınağa layiqdir. Xəbərlər təkəbbür dalğası ilə alovlanıb, sanki at əti yemək böyük günah, mənəvi çatışmazlıq və ya utancverici bir şeydir. Bu cür əsərlərin müəllifləri qonşu və qardaş türk respublikalarımızda at ətinin ənənəvi, gündəlik və yüksək hörmətə layiq bir qida olduğunu tamamilə unudublar. İstehlakçıların hüquqlarının qorunması adı altında digər xalqların qastronomik vərdişlərinə qarşı bu cür etinasız münasibət təkcə cahillik deyil, həm də türk dünyasının mədəni kontekstinə qarşı açıq şəkildə təhqiramizdir.

Əlbəttə ki, inqrediyentlərin dəyişdirilməsi və istehlakçıları aldatmaq mümkün olan ən sərt metodlarla mübarizə aparılmalı olan birbaşa cinayətdir. Lakin at ətinin özünə "gizli" və ya günahkar bir şey kimi yanaşmaq ictimai müzakirəni tamamilə kənar bir sahəyə yönəldən ucuz populizmdir. Problem heyvanın anatomik xüsusiyyətlərində deyil, biznes şəffaflığı və dürüstlüyü standartlarının açıq şəkildə pozulmasındadır. İstehlakçılar xüsusi olaraq at əti satıldığı üçün deyil, seçim hüququndan məhrum olduqları və məhsulun əsl tərkibinin gizlədildiyi üçün aldanıblar.

Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) aktiv fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində topdansatış səviyyəsində etibarlı, avtomatlaşdırılmış idarəetmə mexanizmləri çoxdan qurmalı idi. Şübhəli xammalın kotlet və ya kababa çevrilməsini və sonra media tamaşası təşkil etməsini gözləmək nəzarət ideyasını etibarsızlaşdıran arxaik bir yanaşmadır. Yoxlamalar cinayət izləri artıq ədviyyat və soğan kütləsində yox olduqdan sonra deyil, cəmdəklərin tədarükü və qəbulu mərhələsində aparılmalıdır.

Təəssüf ki, AQTA-nın yeni iş tərzi getdikcə daha çox absurd teatrına bənzəyir. Burada aktiv fəaliyyətin təqlidi həqiqi profilaktik tədbirləri əvəz edir. Agentlik kölgə təchizat zəncirlərini qırmaq əvəzinə, qalmaqalların və inzibati cərimələrin əsas zərbəsini çəkməyə üstünlük verir. Belə bir fikir var ki, müfəttişlər pozuntuların baş verdikdən sonra qeydə alınmasında, yorulmaz iş görüntüsü yaratmaqda, pozuntuların ilk növbədə mümkün olmadığı şəffaf bir mühit yaratmaqda daha çox maraqlıdırlar.

Bu yanaşma təkcə istehlakçıların ciblərinə və sağlamlığına deyil, həm də bütün yerli iaşə xidməti sənayesinin nüfuzuna zərər verir. Vicdanlı müəssisələr, qayda pozucuları kimi, ümumi etibarsızlıqdan əziyyət çəkirlər, istehlakçılar isə sonsuz sayda qida sürprizləri qarşısında özlərini müdafiəsiz hiss edirlər. Şikayətlərdən sonra vaxtaşırı keçirilən reydlərin tam rəqəmsallaşma və fermadan çəngələ qədər başdan-ayağa monitorinqin yerini tutmadığını qəbul etməyin vaxtıdır.

Müəllif: Aqil Qəhrəmanov ayna.az

Azərbaycanda təhsil sistemi hər il dövlət büdcəsindən milyardlarla manat vəsaitlə təmin edilsə də, cəmiyyətin haqlı narazılığı və məktəblərdəki problemlər bu vəsaitin effektivliyini ciddi şübhə altına alır. Elm və Təhsil Nazirliyi (ETN) və Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi (MÜTDA) prosesin birbaşa idarəediciləridir. Təhsilin kağız üzərindəki hesabatlardan çıxıb reallıqda inkişaf etməsi üçün bu qurumların fəaliyyətində sərt, müstəqil və hədəfli yoxlamaların aparılması həyati zərurətdir.
Tribuna.az xəbər verir ki, bu barədə təhsil eskeprti Vüqar Məmmədov bildirib. O qeyd edib ki, sistemin “boşluqlarını” aydınlaşdırmaq və şəffaflığı bərpa etmək üçün mütləq şəkildə araşdırılmalı olan mühüm istiqamətlər bunlardır:
“1. ​İnfrastruktur və təmir tenderlərinin maliyyə auditi: Hər il məktəb və bağçaların əsaslı təmiri üçün ayrılan milyonların müqabilində binaların qısa müddətdə qəzalı vəziyyətə düşməsi səbəbləri. Şişirdilmiş smetalar və podratçı şirkətlərlə idarəedicilər arasındakı ehtimal olunan gizli əlaqələr araşdırılmalıdır.
2. ​Dərslik siyasəti və nəşriyyat inhisarı: Tədris materiallarının məzmunundakı absurd səhvlərin mənbəyi, müəlliflərin seçimi mexanizmi və kütləvi tirajla çap prosesində müəyyən nəşriyyatların inhisarçı mövqeyi antimonopoliya yoxlamasından keçirilməlidir.
3. ​Yuxarı siniflərdə davamiyyət saxtakarlığı və “icazə” mexanizmi: Buraxılış sinif (X-XI) şagirdlərinin məktəbdən yayınaraq repetitorlara getməsi üçün rəhbərlik tərəfindən qeyri-rəsmi “aylıq haqq” müqabilində göz yumulması. Jurnallarda tam davamiyyət yazılan, lakin reallıqda bomboş qalan sinif otaqları qəfil yoxlanılmalı, tədrisin bu səviyyəsindəki kütləvi iflasın arxasındakı korrupsiya zənciri qırılmalıdır.
4. ​Bağçalarda qida təminatının zəncirvari təftişi: Tenderlə alınan yüksək keyfiyyətli məhsulların sənədləşməsi ilə uşaqların rasionuna daxil edilən ucuz qidalar arasındakı kəskin fərq, anbar kəsirləri və təchizat zəncirindəki itkilər ifşa edilməlidir.
5. ​”Könüllü” fondlar və qeyri-rəsmi yığımlar: Qadağan edilməsinə rəğmən fərqli adlar altında (təmir, mühafizə, təmizlik) yığılan vəsaitlərin miqyası. Məktəblərin dövlət təminatı olduğu halda, bu “kölgə iqtisadiyyatının” kimlər tərəfindən idarə edildiyi aydınlaşdırılmalıdır.
6. ​Direktor təyinatlarında nepotizm riski: İşə qəbul üzrə seçim mərhələsindən sonra müsahibələrdə qərarların nə dərəcədə subyektiv verildiyi. Yüksək ballı namizədlərin kənarda qalıb, zəiflərin irəli çəkilməsi faktları xüsusi yoxlanılmalıdır.
7. ​Xəyali dərnəklər və əlavə saatlar: Büdcədən pul silmək üçün sənədləşdirilən, lakin reallıqda heç bir şagirdin qatılmadığı şahmat, idman və incəsənət məşğələlərinin qəfil monitorinqi aparılmalıdır.
8. ​Daxili qiymətləndirmə (KSQ/BSQ) saxtakarlığı: Məktəblərin süni reytinq xatirinə şagirdlərin nəticələrini kütləvi şişirtməsi. Reallıqla kağız arasındakı fərq müstəqil test yoxlamaları vasitəsilə sübuta yetirilməlidir.
9. ​Məktəb içi inhisarlaşmış repetitorluq: Təhsil ocaqlarının daxilində vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə edərək şagirdlərin məcburən öz müəlliminin ödənişli hazırlığına yönləndirilməsi mexanizmi qırılmalıdır.
10. ​Sertifikatlaşdırma prosesinin pərdəarxası məqsədləri: Bu imtahanların həqiqətən də inkişafa, yoxsa sadəcə kütləvi ixtisarlara və test bazarına xidmət etdiyi. Sualları tərtib edənlərlə hazırlıq kursları arasındakı maraqlar yoxlanılmalıdır.
11. ​Rəqəmsallaşma büdcələrinin təyinatı: “Virtual Məktəb” və digər elektron portallar üçün xərclənən milyonların müqabilində sistemlərin daimi çökməsi. İT layihələrinin real maya dəyəri və effektivliyi ciddi audit tələb edir.
12. ​İnklüziv təhsil qrantlarının aqibəti: Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün ayrılan yerli və beynəlxalq büdcələrin hara xərcləndiyi. Əksər binalarda elementar pandusların belə olmaması6 fonunda bu vəsaitlərin izi tapılmalıdır.
13. ​Psixoloji xidmətin reallığı və bullinq: Şagirdlər arasında aqressiya və böhran hallarının artması fonunda məktəb psixoloqlarının fəaliyyətinin yalnız sənəd doldurmaqdan ibarət olması faktı yerindəcə təftiş edilməlidir.
14. ​Şikayətlərin dairəvi ört-basdır mexanizmi: Vətəndaş müraciətlərinin ETN tərəfindən elə şikayət olunan məktəb rəhbərliyinin özünə yönləndirilməsi. Bu absurd şikayət idarəetmə sisteminin cəmiyyətə vurduğu zərər təhlil edilməlidir.
15. ​Olimpiada və müsabiqələrdə elitarizm: Tədbirlərin təşkilində şəffaflığın pozulması, sualların sızdırılması və yalnız lisenziyalı özəl məktəb şagirdlərinin xüsusi qayğı ilə irəli çəkilməsi ehtimalları müstəqil komissiya ilə yoxlanılmalıdır.
16. ​Özəl məktəblərin lisenziya şərtlərinə nəzarət: Milyonlarla manat dövriyyəsi olan özəl müəssisələrin təhlükəsizlik, tədris proqramı və dövlət standartlarına həqiqətən cavab verib-vermədiyi biznes maraqlarından kənar audit olunmalıdır.
17. ​Kurikulum və Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) ziddiyyəti: Məktəb proqramının zəifliyi ucbatından yaranan boşluqlar və şagirdlərin repetitor asılılığına məhkum edilməsi səbəbləri konseptual olaraq araşdırılmalıdır.
18. ​Təsərrüfat xərcləri və qışa hazırlıq: Qazanxanaların təmiri və yanacaq üçün ayrılan limitlərin necə buxarlanması. Məktəblərə ayrılan təmizlik və dəftərxana ləvazimatlarının anbarlardan otaqlara qədərki yolu kəskin nəzarətə götürülməlidir.
19. ​Vakansiyaların gizlədilməsi (MİQ): Müəllimlərin yerdəyişməsi və işə qəbulu zamanı ən yaxşı yerlərin kənar müdaxilələrlə sistemdən gizlədilərək tanış-biliş üçün saxlanılmasına dair cəmiyyətdə yaranmış şübhələr informasiya texnologiyaları səviyyəsində yoxlanılmalıdır.
20. ​Təhsil keyfiyyətinin beynəlxalq göstəricilərlə təzadı: Təhsil idarəedicilərinin daxili “uğur” hesabatları ilə Azərbaycanın PISA, TIMSS kimi beynəlxalq qiymətləndirmələrdəki acınacaqlı mövqeyi arasındakı dərin uçurum əsaslı şəkildə ifşa edilməlidir”.
Ekspert bildirib ki, sistemli problemlər cəzasız qaldıqca təhsilimiz kosmetik islahatların qurbanı olmağa davam edəcək:
“Bu kritik yoxlamalar sadəcə qüsurları tapmaq üçün deyil, gələcək nəsillərin təhsil hüququnu xilas etmək üçün ən kəsərli vasitədir”.

“Landau School”un xadimə vakansiyası üçün paylaşdığı elan müzakirələrə səbəb olub. Elanda xadimənin övladlarının məktəbdə təhsil aldığı halda təhsil haqqına endirim ediləcəyi qeyd olunub. Lakin məktəbdə illik təhsil haqqının 9-10 min manat civarında olduğu nəzərə alınarsa, 600-700 manat əməkhaqqı alan xadimənin övladının bu imkandan real olaraq yararlanmasının nə dərəcədə mümkün olduğu sual doğurur.

Bəs belə bir elan hansı məqsədlə hazırlanıb? İşəgötürənin vakansiya elanında bu cür şərtlər irəli sürməsi və real imkan kimi təqdim etməsi qanunvericilik baxımından hər hansı məsuliyyət yaradırmı?

Globalinfo.az-a danışan təhsil eksperti İlqar Orucov deyib ki, “Landau Schoo”un xadimə vəzifəsi üzrə iş elanında təqdim etdiyi təhsil güzəşti mahiyyət etibarilə müəssisənin daxili sosial loyallıq proqramı yaratması və əməkdaşlarına əlavə maddi üstünlüklər təqdim etməsi baxımından müsbət təşəbbüsdür:

“Lakin məktəbin illik təhsil haqqının 9-10 min manat civarında olması ilə həmin vəzifə üzrə təklif edilən 600-700 manatlıq əməkhaqqı arasında ciddi maliyyə fərqinin mövcudluğu bu korporativ yanaşmanın real tətbiqini praktik baxımdan çətinləşdirir və təbii olaraq cəmiyyətdə müzakirələrə yol açır. Hüquqi-normativ baxımdan yanaşdıqda isə qanunvericilik iş elanlarının və reklamların iş axtaranlar üçün aydın, reallığa uyğun və bütöv məlumat təqdim etməsini tələb edir. Bu baxımdan, icrası praktik olaraq çətin görünən şərtlərin iş elanında yer alması müəyyən hüquqi sualların da araşdırılmasını zəruri edir”.

Ekspertin fikrincə, aztəminatlı əməkdaşlar üçün özəl sektorda tam ödənişsiz və ya təqaüdlə təhsil proqramlarının təqdim edilməsi həm layihənin effektivliyini artırar, həm də şirkətin ictimai imicinə daha müsbət təsir göstərər:

“Fikrimcə, məhz qurumların öz əməkdaşlarına yönəlmiş bu kimi təşəbbüsləri, “Landau School” nümunəsində tam əlçatan olmasa belə, yaxşı nümunədir. Sadəcə, burada xüsusi kvotalar əsasında tam ödənişsiz təhsil imkanlarının yaradılması daha məqsədəuyğun olardı. Məsələn, Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan bəzi liseylər öz əməkdaşları üçün xüsusi güzəştli paketlər təklif edirlər. Belə güzəştlərin özəl və dövlət təhsil müəssisələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışan əməkdaşların övladlarına şamil edilməsi daha doğru olar”.

Məsələ ilə bağlı “Landau School”un mövqeyini təqdim etməyə hazırıq.

Abşeronun su təsərrüfatı ilə bağlı ciddi suallar doğuran kadr siyasəti barədə səslənən iddialar araşdırılmağa ehtiyac duyur. Söhbət uzun illər
Abşeron Suvarma Sistemləri İdarəsinə rəhbərlik etmiş Yusif Ələsgərovun adı ətrafında formalaşan kadr əlaqələrindən və yeni yaradılmış Su Anbarlarının İstismarı İdarəsindəki idarəçilikdən gedir.Məlumatlara görə, Yusif Ələsgərov Abşeron Suvarma Sistemləri İdarəsinə rəhbərlik etdiyi dövrdə yaxın qohumu olduğu bildirilən, baytar ixtisaslı Hidayət Rəcəbovun Abşeronda Sudan İstifadəçilər Birliyinə rəhbər vəzifəyə gətirilməsinə şərait yaradıb. Daha sonra isə Hidayət Rəcəbovun həmin qurumda ailə üzvləri və qohumlarının müxtəlif vəzifələrə yerləşdirilməsinə yol verdiyi bildirilir. Ortaya sadəcə bir-iki kadr təyinatı deyil, dövlət vəsaiti və ictimai resurslarla fəaliyyət göstərən qurumda sistemli qohumbazlıq mənzərəsi çıxır.Mediatvaz.coma-a daxil olan məlumatların ən ciddi hissələrindən biri də budur ki, Hidayət Rəcəbovun iki qızı, kürəkəni, həyat yoldaşı və oğlunun müxtəlif vəzifələrə təyin edildiyi bildirilir. Belə bir halın həqiqətən baş verib-vermədiyi, həmin şəxslərin hansı müsabiqə və ya seçim proseduru ilə işə qəbul edildiyi, vəzifələrə uyğun ixtisas və təcrübələrinin olub-olmaması aidiyyəti qurumlar tərəfindən açıq şəkildə izah edilməlidir.Bunda əlavə onun Sumqayıtda restoran və iri obyektlərə sahib olduğu bildirilir.Daha bir sual isə idarəetmənin özünə aiddir: tabelikdə olan su anbarlarının vəziyyətinə Yusif Ələsgərov nəzarət edilməli olduğu halda, uzun müddət bu obyektlərə getmədiyi və iş vaxtınını kabinetində Hidayət Rəcəbovla keçirdiyi bildirilir.Söhbət su təsərrüfatından, insanların su təminatından və dövlət əmlakının idarə edilməsindən gedir. Su anbarlarına faktiki nəzarət zəifləyirsə, bunun nəticələrinə görə kim məsuliyyət daşıyır?Yusif Ələsgərovun 20 ildən artıq Abşeron Suvarma Sistemləri İdarəsinə rəhbərlik etməsi də ayrıca araşdırılmalı məsələdir. Bir şəxsin bu qədər uzun müddət eyni idarəetmə sistemində rəhbər mövqedə qalması kadr dövriyyəsi, idarəçilik effektivliyi və daxili nəzarət baxımından suallar doğurur. Üstəlik, həmin şəxs vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra yeni yaradılmış Su Anbarlarının İstismarı İdarəsinə rəhbər təyin olunursa, əvvəlki idarəçilik dövründə formalaşmış kadr münasibətlərinin yeni strukturda necə davam etdirməsi ictimaiyyət üçün maraqlıdır.Ən vacib sual budur: dövlət qurumlarında vəzifələr peşəkarlıq və şəffaf seçim əsasında müəyyənləşdirilir, yoxsa şəxsi və qohumluq əlaqələri kadr siyasətinin əsas meyarına çevrilib?Aidiyyəti qurumlar bu iddiaları araşdırmalı, işə qəbul və təyinatların hüquqi əsaslarını, vəzifələrə uyğunluq meyarlarını və rəhbər şəxslərin faktiki fəaliyyətini ictimaiyyətə açıqlamalıdır.
Davamı var...

Mediatvaz.com